Kết quả điều tra người khuyết tật năm 2023

1. Giới thiệu chung

Cục Thống kê đã công bố ấn phẩm “Kết quả Điều tra người khuyết tật năm 2023”, cung cấp nguồn dữ liệu quan trọng về thực trạng người khuyết tật tại Việt Nam. Cuộc điều tra nhằm thu thập thông tin đa chiều về người khuyết tật, bao gồm tỷ lệ, mức độ khuyết tật, giáo dục, y tế, việc làm, tiếp cận công nghệ thông tin, bảo trợ xã hội, điều kiện sống và sự tham gia hòa nhập xã hội.

Đây là cuộc điều tra người khuyết tật lần thứ hai tại Việt Nam, thuộc Chương trình điều tra thống kê quốc gia. Kết quả điều tra là cơ sở quan trọng phục vụ xây dựng chính sách, lập kế hoạch hỗ trợ người khuyết tật, đồng thời góp phần đánh giá việc thực hiện Công ước về Quyền của người khuyết tật, các Mục tiêu Phát triển bền vững và Chiến lược Incheon.

2. Phương pháp điều tra

Điều tra người khuyết tật năm 2023 được thực hiện trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, với quy mô 73.125 hộ gia đình. Bên cạnh điều tra hộ gia đình, cuộc điều tra cũng rà soát các cơ sở bảo trợ, chăm sóc người khuyết tật trên toàn quốc, đồng thời thu thập thông tin từ cấp xã, trường học và trạm y tế.

Cuộc điều tra gồm hai nội dung chính:

• Điều tra chọn mẫu hộ gia đình để xác định người khuyết tật thường trú tại hộ.
• Tổng rà soát các cơ sở bảo trợ xã hội, cơ sở chăm sóc người khuyết tật để xác định số người khuyết tật đang sinh sống tại các cơ sở này.

Việc xác định người khuyết tật được thực hiện thông qua các bộ câu hỏi sàng lọc theo nhóm tuổi, dựa trên công cụ của Nhóm Washington về thống kê khuyết tật và bộ công cụ của UNICEF - Nhóm Washington đối với trẻ em từ 2-17 tuổi. Người khuyết tật trong điều tra được xác định là người gặp nhiều khó khăn hoặc không thể thực hiện các chức năng như nhìn, nghe, vận động, nhận thức, giao tiếp, tự chăm sóc và thần kinh.

Cuộc điều tra được triển khai từ ngày 01/9 đến 31/10/2023, với sự tham gia của 2.224 điều tra viên, dưới sự giám sát của giám sát viên cấp Trung ương và cấp tỉnh.

3. Một số phát hiện chính

3.1. Tỷ lệ khuyết tật giảm so với năm 2016

Năm 2023, tỷ lệ khuyết tật của người từ 2 tuổi trở lên trên cả nước là 6,11%, giảm 0,95 điểm phần trăm so với năm 2016. Tỷ lệ này ở khu vực nông thôn cao hơn thành thị, lần lượt là 6,89% và 4,78%. Vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Bắc Trung Bộ - Duyên hải miền Trung là hai vùng có tỷ lệ người khuyết tật từ 2 tuổi trở lên cao nhất.

Đối với trẻ em từ 2-17 tuổi, tỷ lệ khuyết tật năm 2023 là 1,98%. Trong đó, nhóm trẻ từ 2-4 tuổi có tỷ lệ khuyết tật 4,44%, còn nhóm trẻ từ 5-17 tuổi là 1,51%. Ở nhóm từ 16 tuổi trở lên, tỷ lệ khuyết tật là 7,31%.

3.2. Giáo dục vẫn là rào cản lớn đối với trẻ em khuyết tật

Kết quả điều tra cho thấy trẻ em khuyết tật còn gặp nhiều khó khăn trong việc đi học đúng độ tuổi. Tỷ lệ đi học đúng tuổi của trẻ em khuyết tật ở cấp tiểu học là 68,1%, cấp THCS là 53,0% và cấp THPT là 30,8%, đều thấp hơn đáng kể so với trẻ em không khuyết tật.

Tỷ lệ người khuyết tật từ 15 tuổi trở lên biết chữ đạt 79,0%, thấp hơn so với người không khuyết tật. Đáng chú ý, tỷ lệ người khuyết tật từ 15 tuổi trở lên được đào tạo nghề chỉ đạt 8,8%, trong khi tỷ lệ này ở người không khuyết tật là 25,4%. Điều này cho thấy người khuyết tật vẫn còn hạn chế trong tiếp cận giáo dục nghề nghiệp và cơ hội phát triển kỹ năng.

3.3. Chính sách y tế tiếp cận tốt hơn tới người khuyết tật

Một điểm tích cực là người khuyết tật nhận được nhiều hỗ trợ hơn từ các chương trình, chính sách y tế của Nhà nước. Năm 2023, tỷ lệ người khuyết tật có bảo hiểm y tế khám chữa bệnh miễn phí đạt 95,7%, cao hơn người không khuyết tật và tăng 5,6 điểm phần trăm so với năm 2016.

Tuy nhiên, bên cạnh độ bao phủ bảo hiểm y tế, việc bảo đảm chất lượng dịch vụ, phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng và khả năng tiếp cận cơ sở y tế vẫn cần tiếp tục được cải thiện, nhất là đối với người khuyết tật sống ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.

3.4. Cơ hội việc làm của người khuyết tật còn hạn chế

Việc làm tiếp tục là một trong những thách thức lớn nhất đối với người khuyết tật. Kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ người khuyết tật tham gia lực lượng lao động và tỷ lệ người khuyết tật trong độ tuổi lao động đang làm việc đều thấp hơn nhiều so với tỷ lệ chung.

Tỷ lệ người khuyết tật trong độ tuổi lao động đang làm việc trong nền kinh tế là 23,5%, trong khi tỷ lệ này ở người không khuyết tật là 76,3%. Ngoài ra, tỷ lệ có việc làm cũng khác nhau giữa các dạng khuyết tật; nhóm người khuyết tật về nhìn, giao tiếp, vận động thân trên, thần kinh và tâm thần có tỷ lệ việc làm thấp hơn.

3.5. Tiếp cận công nghệ thông tin có cải thiện nhưng khoảng cách số còn lớn

So với năm 2016, khả năng tiếp cận internet của người khuyết tật đã cải thiện rõ rệt. Năm 2023, tỷ lệ người khuyết tật truy cập internet đạt 33,6%, tăng mạnh so với mức 6,7% năm 2016. Tuy nhiên, tỷ lệ này vẫn thấp hơn nhiều so với người không khuyết tật, đạt 83,7%.

Tỷ lệ người khuyết tật sử dụng điện thoại di động năm 2023 là 53,7%, cao hơn so với năm 2016 là 38,9%, nhưng vẫn còn khoảng cách lớn so với người không khuyết tật. Điều này cho thấy cần tiếp tục thúc đẩy tiếp cận công nghệ số, kỹ năng số và các nền tảng thông tin thân thiện, dễ sử dụng cho người khuyết tật.

3.6. Bảo trợ xã hội, xác nhận khuyết tật và điều kiện sống cần tiếp tục được quan tâm

Các chính sách bảo trợ xã hội và xác nhận khuyết tật là nền tảng quan trọng giúp người khuyết tật tiếp cận quyền lợi và dịch vụ hỗ trợ. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn một bộ phận người khuyết tật chưa được xác nhận khuyết tật hoặc chưa tiếp cận đầy đủ chính sách.

Điều kiện sống của hộ gia đình có người khuyết tật đã có cải thiện, nhưng nhu cầu về dụng cụ trợ giúp, cải tạo nhà ở tiếp cận, môi trường sống an toàn và các dịch vụ hỗ trợ tại cộng đồng vẫn còn rất lớn. Đây là nhóm vấn đề cần được tiếp tục ưu tiên trong các chương trình hỗ trợ người khuyết tật thời gian tới.

4. Ý nghĩa của kết quả điều tra

Kết quả Điều tra người khuyết tật năm 2023 cho thấy Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong xây dựng chính sách, mở rộng bảo hiểm y tế, thúc đẩy bảo trợ xã hội và nâng cao nhận thức cộng đồng về người khuyết tật. Các số liệu cũng cho thấy một số chuyển biến tích cực, đặc biệt trong tiếp cận y tế và công nghệ thông tin.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa người khuyết tật và người không khuyết tật vẫn còn rõ rệt trong nhiều lĩnh vực, nhất là giáo dục, đào tạo nghề, việc làm, tiếp cận internet, dịch vụ công và môi trường sống tiếp cận. Những rào cản này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn hạn chế cơ hội tham gia đầy đủ của người khuyết tật vào đời sống xã hội.

5. Kết luận

Kết quả Điều tra người khuyết tật năm 2023 là nguồn dữ liệu quan trọng giúp các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội, nhà nghiên cứu và cộng đồng hiểu rõ hơn về thực trạng, nhu cầu và rào cản mà người khuyết tật đang gặp phải. Đây cũng là cơ sở để xây dựng các chương trình, chính sách và hoạt động hỗ trợ sát thực tế hơn.

Trong thời gian tới, cần tiếp tục ưu tiên các giải pháp thúc đẩy giáo dục hòa nhập, đào tạo nghề, tạo việc làm bền vững, phục hồi chức năng, tiếp cận công nghệ thông tin, cải thiện môi trường sống và tăng cường sự tham gia của người khuyết tật trong cộng đồng.