Sinh hoạt nhóm: Một cách tiếp cận hiệu quả trong hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho người khuyết tật và gia đình tại Quảng Trị

Trong bối cảnh người khuyết tật và gia đình còn đang phải đối mặt với nhiều áp lực tâm lý nhưng lại hạn chế trong việc tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ phù hợp, Viện Nghiên cứu Phát triển Cộng đồng (ACDC), với sự tài trợ của Tổ chức Green Cross Switzerland (GCCH), đã triển khai chuỗi can thiệp hỗ trợ tâm lý cho người khuyết tật có khó khăn sức khỏe tâm thần mức độ nhẹ và trung bình thông qua mô hình sinh hoạt nhóm tại tỉnh Quảng Trị trong năm 2025. Kết quả bước đầu cho thấy, sinh hoạt nhóm không chỉ là hình thức hỗ trợ dễ tiếp cận, phù hợp với bối cảnh cộng đồng, mà còn mang lại những cải thiện rõ rệt, có thể đo lường được về sức khỏe tâm thần, cảm xúc và mức độ kết nối xã hội của người tham gia.

Trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 12/2025, dự án đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động, bao gồm: họp rà soát dịch vụ sức khỏe tâm thần tại địa phương; tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ và tư vấn viên đồng cảnh; sàng lọc các vấn đề lo âu, trầm cảm; từ đó tổ chức các buổi sinh hoạt nhóm theo các chủ đề chuyên biệt. Song song với đó, dự án xây dựng tài liệu hướng dẫn và tổ chức các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, góp phần bảo đảm tính thống nhất, chất lượng và tính bền vững của chuỗi can thiệp. Các hoạt động này được thiết kế và triển khai song hành với sinh hoạt nhóm, qua đó củng cố và nhân rộng các tác động của mô hình.

Người khuyết tật và thành viên gia đình tham gia buổi sinh hoạt nhóm, chia sẻ cảm xúc và trải nghiệm dưới sự điều hành của tư vấn viên đồng cảnh

Từ 41 người được sàng lọc có dấu hiệu lo âu và trầm cảm ở mức nhẹ và trung bình, 35 người (trong đó có 19 người khuyết tật và 16 thành viên gia đình) đã tham gia 03 nhóm sinh hoạt. Mỗi nhóm gồm 05 buổi, được triển khai trong khoảng thời gian gần ba tháng.

Bằng chứng rõ ràng về cải thiện sức khỏe tâm thần

Để đánh giá hiệu quả can thiệp, dự án sử dụng hai thang đo chuẩn hóa quốc tế là GAD-7 (đánh giá mức độ lo âu) và PHQ-9 (đánh giá mức độ trầm cảm), được áp dụng xuyên suốt trong 05 buổi sinh hoạt nhóm.

Kết quả cho thấy sự cải thiện rõ rệt và nhất quán:

• Điểm trung bình lo âu (GAD-7) giảm từ 9,1 điểm ở buổi đầu xuống còn 3,1 điểm ở buổi cuối, tương đương mức giảm khoảng 66%.
• Điểm trung bình trầm cảm (PHQ-9) giảm từ 9,2 điểm xuống 3,4 điểm, tương đương mức giảm khoảng 63%.

Đáng chú ý, mức cải thiện mạnh nhất xuất hiện ngay sau các buổi đầu tiên, cho thấy tác động sớm của sinh hoạt nhóm, và tiếp tục giảm ổn định ở các buổi tiếp theo, phản ánh sự cải thiện bền vững chứ không chỉ mang tính tức thời.

Phân tích theo mức độ triệu chứng cho thấy kết quả càng rõ nét. Đối với lo âu, tỷ lệ người có triệu chứng giảm từ 100% xuống còn 28,6%; 71,4% người tham gia không còn dấu hiệu lo âu sau 5 buổi, và không còn trường hợp nào ở mức lo âu trung bình. Đối với trầm cảm, tỷ lệ có triệu chứng giảm từ 100% xuống 41,4%; 58,6% người tham gia không còn biểu hiện trầm cảm, và không còn trường hợp nào ở mức trầm cảm trung bình.

Tư vấn viên hướng dẫn người tham gia xác định các yếu tố gây căng thẳng và cách ứng phó trong sinh hoạt nhóm

Ở cấp độ cá nhân, hơn 60% người tham gia đạt mức cải thiện rõ rệt hoặc rất rõ rệt (giảm từ 5 điểm trở lên) trên cả hai thang đo GAD-7 và PHQ-9, mức giảm được coi là có ý nghĩa lâm sàng theo các nghiên cứu quốc tế. Đặc biệt, không có trường hợp nào diễn biến xấu hơn (điểm tăng lên), chỉ có 2 trường hợp không thay đổi, cho thấy tác động tích cực và an toàn của mô hình sinh hoạt nhóm.

Người tham gia nói gì về sự thay đổi của chính mình?

Bên cạnh các chỉ số định lượng, trải nghiệm chủ quan của người tham gia cũng là minh chứng sinh động cho hiệu quả của can thiệp. 100% người tham gia cho biết bản thân có những thay đổi tích cực sau chương trình, trong đó gần 91% đánh giá mức độ thay đổi từ “khá nhiều” đến “rất nhiều”.

Những thay đổi nổi bật được ghi nhận ở ba khía cạnh:

• Cảm xúc và tinh thần: Gần 70% cảm thấy thoải mái, vui vẻ và nhẹ nhõm hơn; trên 90% có thái độ tích cực hơn đối với bản thân và hoàn cảnh sống.
• Nhận thức và kỹ năng: Hơn 70% hiểu rõ hơn về cảm xúc của mình và học được các kỹ năng ứng phó khi gặp khó khăn tâm lý.
• Kết nối và giao tiếp: Trên 75% cảm thấy tự tin hơn khi giao tiếp và chia sẻ; đa số không còn cảm giác cô đơn, cảm nhận được sự lắng nghe và thấu hiểu từ những người xung quanh.

Người tham gia thực hành hoạt động nhóm nhằm tăng cường sự gắn kết, hỗ trợ và tinh thần tích cực

Một số chia sẻ tiêu biểu từ các thành viên:

“Từ khi tham gia sinh hoạt nhóm, tinh thần của tôi cải thiện rõ rệt, tôi cảm thấy vui vẻ, hòa đồng và suy nghĩ tích cực hơn rất nhiều.”

“Tôi học được cách sắp xếp suy nghĩ và cảm xúc của mình rõ ràng hơn, nhờ đó cảm thấy bình tĩnh và thoải mái hơn khi đối diện với khó khăn trong cuộc sống.”

Mức độ hài lòng cao và mong muốn tiếp tục tham gia

Mức độ hài lòng của người tham gia đối với sinh hoạt nhóm ở mức rất cao. 100% đánh giá từ mức hài lòng 8/10 trở lên, trong đó hơn một nửa đánh giá mức hài lòng 10/10. Các tiêu chí như không khí nhóm, kỹ năng và thái độ của người điều hành, cảm giác được tôn trọng và an toàn tâm lý đều có trên 80–90% người tham gia đánh giá “rất hài lòng”.

Người khuyết tật, thành viên gia đình và tư vấn viên cùng cán bộ dự án chụp ảnh lưu niệm sau một buổi sinh hoạt nhóm hỗ trợ tâm lý tại Quảng Trị

Quan trọng hơn, toàn bộ người tham gia đều bày tỏ mong muốn tiếp tục tham gia các nhóm tương tự trong tương lai và sẵn sàng giới thiệu mô hình cho những người khác, cho thấy sinh hoạt nhóm không chỉ hiệu quả mà còn đáp ứng đúng nhu cầu thực tiễn.

Kết luận

Kết quả từ chuỗi can thiệp tại Quảng Trị khẳng định sinh hoạt nhóm hỗ trợ tâm lý là một mô hình hiệu quả, khả thi và phù hợp với bối cảnh cộng đồng, đặc biệt đối với người khuyết tật và gia đình. Khi được triển khai bài bản, có đội ngũ điều hành được đào tạo và gắn kết với các hoạt động hỗ trợ bổ trợ, sinh hoạt nhóm không chỉ giúp giảm lo âu, trầm cảm mà còn tạo ra những thay đổi tích cực, bền vững về cảm xúc, kỹ năng sống và kết nối xã hội.

Đây là cơ sở quan trọng để ACDC tiếp tục duy trì, hoàn thiện và nhân rộng mô hình trong thời gian tới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu không để người khuyết tật bị bỏ lại phía sau trong chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng.