Ngày quốc tế Ngôn ngữ ký hiệu 2026: Khẳng định quyền con người của người Điếc

Năm 2026 là một năm đặc biệt đối với cộng đồng Điếc trên toàn cầu khi đồng thời đánh dấu 20 năm Công ước của Liên hợp quốc về Quyền của Người khuyết tật (CRPD) và 75 năm thành lập Liên đoàn Người Điếc Thế giới (WFD). Hai dấu mốc này tạo cơ hội để nhìn lại những tiến bộ đã đạt được, đồng thời thúc đẩy hành động nhằm bảo đảm quyền con người của người Điếc được thực hiện đầy đủ trên thực tế.

Từ quyền được ghi nhận đến quyền được thực hiện

Ngày Quốc tế Ngôn ngữ ký hiệu được Liên hợp quốc chính thức công nhận từ năm 2017 và được tổ chức hằng năm vào ngày 23/9, nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của ngôn ngữ ký hiệu trong việc bảo đảm đầy đủ quyền con người của người Điếc. Ngày 23/9 cũng là ngày WFD được thành lập vào năm 1951.

Năm 2026, Ngày Quốc tế Ngôn ngữ ký hiệu có chủ đề “Declaring Deaf People’s Human Rights” – “Khẳng định quyền con người của người Điếc”. Chủ đề không chỉ hướng đến việc ghi nhận quyền, mà kêu gọi các quốc gia, tổ chức và cộng đồng thúc đẩy những quyền đó thành hiện thực trong mọi lĩnh vực của cuộc sống, trong đó có việc bảo đảm tiếp cận đầy đủ thông qua các ngôn ngữ ký hiệu quốc gia.

Theo WFD, Tuần lễ Quốc tế Người Điếc năm 2026 diễn ra từ ngày 21 – 27/9 với cùng chủ đề. Các chủ đề theo từng ngày lần lượt nhấn mạnh những khía cạnh cụ thể của quyền con người, từ ngôn ngữ ký hiệu quốc gia, giáo dục hòa nhập, khả năng tiếp cận, sự tham gia của người Điếc trong quá trình ra quyết định cho đến quyền đối với văn hóa Điếc.

Ngôn ngữ ký hiệu là một phần của quyền con người

Ngôn ngữ ký hiệu không phải là hệ thống ký hiệu đơn giản thay thế cho ngôn ngữ nói. Liên hợp quốc xác định ngôn ngữ ký hiệu là những ngôn ngữ tự nhiên hoàn chỉnh, có cấu trúc riêng và khác biệt về cấu trúc với ngôn ngữ nói. Trên thế giới có hơn 70 triệu người Điếc thuộc các cộng đồng sử dụng ngôn ngữ ký hiệu và hơn 300 ngôn ngữ ký hiệu được sử dụng.

CRPD ghi nhận và thúc đẩy việc sử dụng ngôn ngữ ký hiệu, đồng thời xác định ngôn ngữ ký hiệu có địa vị bình đẳng với ngôn ngữ nói. Công ước cũng yêu cầu các quốc gia tạo điều kiện cho việc học ngôn ngữ ký hiệu và thúc đẩy bản sắc ngôn ngữ của cộng đồng Điếc.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với khả năng tiếp cận của người Điếc. Nếu không có ngôn ngữ ký hiệu và các dịch vụ bằng ngôn ngữ ký hiệu, việc tiếp cận giáo dục, thông tin, y tế, dịch vụ công, việc làm và các hoạt động xã hội có thể tiếp tục gặp những rào cản đáng kể.

Vì vậy, quyền ngôn ngữ ký hiệu không phải là một nhu cầu phụ trợ, mà là một thành tố quan trọng để người Điếc có thể thực hiện đầy đủ các quyền con người của mình.

20 năm CRPD: Từ cam kết quốc tế đến thay đổi trong đời sống

Năm 2026 đánh dấu 20 năm kể từ khi CRPD được thông qua. Trong hai thập kỷ qua, Công ước đã góp phần thúc đẩy cách tiếp cận dựa trên quyền con người đối với người khuyết tật, đặt trọng tâm vào phẩm giá, bình đẳng, quyền tự quyết, khả năng tiếp cận và sự tham gia đầy đủ vào xã hội.

Đối với người Điếc, việc công nhận và thực hiện quyền ngôn ngữ ký hiệu có mối liên hệ trực tiếp với nhiều quyền được quy định trong Công ước, bao gồm quyền tiếp cận, giáo dục, tham gia xã hội và bảo vệ bản sắc văn hóa, ngôn ngữ.

Hai mươi năm CRPD vì vậy không chỉ là dịp để nhìn lại những thay đổi về chính sách và pháp luật, mà còn là cơ hội đặt ra câu hỏi về khoảng cách giữa quyền được ghi nhận và quyền được thụ hưởng trên thực tế.

75 năm WFD: Hành trình thúc đẩy quyền của người Điếc

Ngày 23/9/1951, WFD được thành lập tại Rome, Italy. Sau 75 năm, tổ chức này tiếp tục thúc đẩy quyền con người của người Điếc trên phạm vi toàn cầu, trong đó có việc bảo vệ và thúc đẩy sự công nhận các ngôn ngữ ký hiệu.

Kỷ niệm 75 năm WFD trong năm 2026 vì vậy không chỉ là dấu mốc để nhìn lại lịch sử. Đây còn là thời điểm để cộng đồng quốc tế tiếp tục khẳng định rằng quyền của người Điếc là quyền con người, và những thành quả đạt được cần được chuyển hóa thành những thay đổi cụ thể trong cuộc sống.

WFD tiếp tục nhấn mạnh nguyên tắc “Nothing About Us Without Us” – “Không có gì về chúng tôi nếu không có chúng tôi”, trong đó người Điếc giữ vai trò trung tâm trong những quyết định và chính sách có ảnh hưởng đến cuộc sống của chính mình.

Hướng tới một xã hội thực sự hòa nhập

Một xã hội hòa nhập không chỉ được đo bằng việc các quyền đã được ghi nhận trong văn bản pháp luật, mà còn bằng khả năng mỗi người thực sự sử dụng và thụ hưởng những quyền đó.

Đối với người Điếc, điều này đòi hỏi khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ thông qua ngôn ngữ ký hiệu quốc gia; cơ hội học tập trong môi trường phù hợp; khả năng tham gia bình đẳng vào đời sống xã hội; đồng thời bảo đảm người Điếc được tham gia thực chất vào quá trình xây dựng những chính sách và quyết định liên quan đến mình. WFD nhấn mạnh rằng khả năng tiếp cận thực sự đối với người Điếc không thể tách rời khỏi ngôn ngữ ký hiệu quốc gia.

20 năm CRPD và 75 năm WFD là những dấu mốc để ghi nhận hành trình đã qua, nhưng cũng là lời nhắc về những việc còn phải tiếp tục.

Nhân Ngày Quốc tế Ngôn ngữ ký hiệu 23/9/2026, ACDC cùng cộng đồng, các tổ chức của và vì người khuyết tật, các cơ quan, đơn vị và đối tác tiếp tục thúc đẩy một xã hội trong đó ngôn ngữ ký hiệu được tôn trọng, quyền của người Điếc được bảo đảm và mọi người đều có cơ hội tham gia bình đẳng vào đời sống xã hội.

Khẳng định quyền con người của người Điếc – từ cam kết đến hành động, từ quyền được ghi nhận đến quyền được thực hiện.

------------------------------------------------------------------------

Chủ đề Ngày Quốc tế Ngôn ngữ ký hiệu qua các năm